Onbalansmarkt: handelen met je thuisbatterij

Het stroomnet kent een harde wet: er moet elk moment precies evenveel stroom in als eruit. Landelijk netbeheerder TenneT bewaakt die balans. Alle leveranciers en grote verbruikers geven vooraf per kwartier door hoeveel stroom ze verwachten te leveren of af te nemen; wie daarvan afwijkt, veroorzaakt onbalans.

Die afwijkingen worden financieel verrekend op de onbalansmarkt. TenneT stelt per kwartier een onbalansprijs vast en rekent die af met de verantwoordelijke marktpartijen, de zogeheten balansverantwoordelijken. Wie de onbalans van het systeem groter maakt, betaalt; wie het systeem juist helpt, ontvangt geld. TenneT publiceert de onbalansprijzen vrijwel realtime, zo staat het in de uitleg van TenneT over de balanceringsmarkten.

Belangrijk om te weten: als huishouden handel je nooit zelf op deze markt. Dat doen energieleveranciers en gespecialiseerde partijen namens hun klanten. Jouw rol is hooguit dat je apparatuur, zoals een thuisbatterij, beschikbaar stelt om mee te bewegen.

Prognoses zijn nooit perfect. Een wolkendek dat eerder binnentrekt dan voorspeld haalt in één klap zonnestroom van het net; een koude avond jaagt het verbruik omhoog; een centrale of windpark valt onverwacht uit. Elke afwijking tussen plan en werkelijkheid moet binnen datzelfde kwartier worden opgevangen.

Hoe meer zon en wind in de mix, hoe grilliger het aanbod en hoe vaker en heftiger de onbalansprijzen uitslaan. Diezelfde ontwikkeling die het net vol maakt, zie je terug op de onbalansmarkt: schaarse flexibiliteit wordt daar per kwartier geprijsd. Waarom het net vol raakt, lees je in ons artikel over netcongestie.

De uurprijzen van je dynamisch energiecontract komen van de day-ahead-markt: die worden een dag van tevoren bepaald, per uur, en staan dan vast. De onbalansmarkt is de correctielaag daarbovenop: per kwartier, pas achteraf definitief, en veel beweeglijker. Op een rustig kwartier gebeurt er weinig; op een krap kwartier kan de prijs extreem uitschieten, zowel omhoog als omlaag.

Zelf op de onbalansprijs reageren is voor een huishouden geen doen: de prijs verandert per kwartier en is pas achteraf definitief. Daarom gebeurt onbalanshandel altijd met software die de batterij automatisch aanstuurt.

Een thuisbatterij is voor deze markt een ideaal apparaat: hij kan binnen seconden schakelen tussen laden, ontladen en stilstaan. De aansturing loopt via je energieleverancier of een aggregator, die vele batterijen bundelt en namens die groep op de onbalansprijzen reageert. Staat er een fors overschot op het net, dan laden de batterijen; is er een tekort, dan ontladen ze.

Praktisch heb je drie dingen nodig: een batterij met een omvormer die op afstand stuurbaar is, een contract bij een partij die onbalanshandel aanbiedt, en een slimme meter. De HYXi Power systemen die wij plaatsen ondersteunen automatische energiehandel via onbalanstarieven, onder meer via de koppeling met Frank Energie, onze partner voor dynamische contracten.

Je batterij blijft daarnaast gewoon zijn hoofdwerk doen: zonnestroom bufferen voor de avond. De handel gebeurt in de ruimte die overblijft, en de software bewaakt dat je batterij niet leeg is op momenten dat je hem zelf nodig hebt.

Hier past nuchterheid. De opbrengst van onbalanshandel hangt af van hoe vaak de prijzen uitslaan, hoeveel ruimte je batterij heeft en hoe goed de sturingssoftware is. Maanden met veel wind en zon en dus veel prognosefouten leveren meer op dan rustige maanden. Niemand kan je een vast bedrag per jaar garanderen, en wie dat wel doet, verkoopt te mooi.

Reken er daarom zo naar: de basis van je rendement is en blijft eigen verbruik van je zonnestroom en slim laden op goedkope uren. Onbalanshandel is een extra laag daarbovenop, geen vervanging. Bekijk het als meevaller die het rendement van de batterij versnelt, niet als verdienmodel op zichzelf.

Drie begrippen die door elkaar gaan lopen. Bij een dynamisch contract volg je de day-ahead-uurprijzen voor je eigen rekening. Bij netsturing stuurt je leverancier je apparaat bij om lokale netpieken te verlagen, met een vergoeding van de netbeheerder. Onbalanshandel is de derde: je batterij reageert op de kwartierprijzen van TenneT, puur financieel gedreven.

Ze sluiten elkaar niet uit. Een stuurbare batterij kan overdag zonnestroom bufferen, op goedkope uren bijladen, meedoen aan netsturing als je leverancier dat aanbiedt en in de tussentijd op onbalans handelen. De software bepaalt per moment wat het meest oplevert.

Wij plaatsen thuisbatterijen met omvormers die op afstand stuurbaar zijn, zodat onbalanshandel en netsturing mogelijk zijn zonder later iets te vervangen. Bij de opname stemmen we de capaciteit af op je eigen verbruik, want dat blijft de basis van het rendement, en bespreken we of een koppeling voor automatische handel bij je past.

Wil je weten wat dat voor jouw situatie betekent? Stel je vraag over onbalanshandel of bekijk eerst onze thuisbatterij-pagina.