Lucht lucht warmtepomp als hoofdverwarming

Een lucht-lucht warmtepomp haalt warmte uit de buitenlucht en geeft die rechtstreeks af aan de binnenlucht. De installatie gebruikt daarvoor een buitenunit en één of meerdere wand-, vloer- of plafondunits. Een afstandsbediening, thermostaat of app regelt de temperatuur per ruimte of per zone.

In tegenstelling tot een lucht-waterwarmtepomp verwarmt dit systeem geen water. Er komen dus geen radiatoren of vloerverwarmingsleidingen aan te pas. De binnenunit blaast warme lucht de kamer in, waardoor de temperatuur snel kan stijgen. In de zomer draait hetzelfde principe om en werkt de installatie als koeling.

De belangstelling groeit omdat woningeigenaren minder afhankelijk willen worden van aardgas. De wens om een woning gasloos te maken, veranderende energieprijzen, het Klimaatakkoord en vragen over beschikbare regelingen maken de keuze voor elektrische verwarming relevanter. Tegelijk blijft de Nederlandse woningvoorraad uiteenlopend. Een compacte, goed geïsoleerde woning heeft andere warmteverliezen dan een grote vrijstaande woning met tochtige gevels en radiatoren die op hoge temperatuur zijn ingesteld.

Het CBS onderscheidt lucht-luchtwarmtepompen als systemen die warmte uit de buitenlucht aan lucht afgeven. Volgens het CBS-overzicht over warmte en koude uit buitenlucht gaat het in de praktijk vaak om omkeerbare systemen die in de zomer koelen en in de winter verwarmen. Historisch werden ze vooral in kantoren toegepast, terwijl veel Nederlandse huishoudens ze nog steeds vooral als airco zien.

Die perceptie verandert. Eind 2024 waren er in Nederland 2,6 miljoen warmtepompen, waarvan 72% lucht-luchtwarmtepompen en 22% lucht-waterwarmtepompen. Dat komt neer op ongeveer 1,87 miljoen lucht-luchttoestellen. In 2024 werden bovendien 393 duizend warmtepompen verkocht, waaronder 268 duizend lucht-luchtwarmtepompen, ongeveer 68% van alle warmtepompverkopen. Deze cijfers staan in de Monitor Warmtepompen 2025 van het CBS.

De werking bestaat uit een gesloten kringloop. Een ventilator voert buitenlucht langs een warmtewisselaar. Het koudemiddel in die wisselaar neemt warmte op, ook wanneer de buitenlucht koud aanvoelt. Daarna perst een compressor het koudemiddel samen, waardoor de temperatuur verder stijgt. De binnenunit geeft die warmte vervolgens af aan de lucht in de kamer.

De belangrijkste begrippen zijn COP en SCOP. COP staat voor de verhouding tussen de geleverde warmte en de gebruikte elektriciteit op een bepaald moment. SCOP is het seizoensgemiddelde en geeft daardoor een bruikbaarder beeld van het rendement over een heel jaar.

Bij een SCOP van 4,0 levert 1 kWh elektriciteit 4 kWh warmte. Voor dezelfde hoeveelheid warmte is dan ruwweg een kwart van de elektriciteit nodig die een directe elektrische kachel zou gebruiken. RVO beschrijft voor warmtepompen in het algemeen een jaarrendement van meestal 300% tot 500%, waarbij 1 kWh elektriciteit ongeveer 3 tot 5 kWh warmte oplevert. Die bandbreedte staat in de uitleg van RVO over warmtepompen.

Het rendement is niet constant. Wanneer de buitentemperatuur daalt, moet de compressor harder werken om warmte aan de woning te leveren. Daardoor daalt de COP meestal. Dat is precies het punt waarop de geschiktheid als hoofdverwarming wordt bepaald. Een installatie die bij zacht winterweer ruim voldoende vermogen levert, kan tijdens een koude periode minder reserve overhouden.

De techniek biedt wel een extra functie. De meeste lucht-luchtwarmtepompen kunnen zowel verwarmen als koelen. Daardoor staat dezelfde installatie in de winter in voor ruimteverwarming en levert ze in warme zomerdagen verkoeling. Dat kan het comfort verhogen, maar het verandert niets aan de noodzaak om de wintercapaciteit zorgvuldig te berekenen.

Lucht-lucht en lucht-water gebruiken allebei buitenlucht als warmtebron, maar ze geven de warmte op een andere manier af. Een lucht-waterwarmtepomp verwarmt water voor vloerverwarming, lagetemperatuurradiatoren en soms sanitair warm water. Een lucht-luchtwarmtepomp verwarmt alleen de lucht in de aangesloten ruimtes.

Een lucht-luchtinstallatie is doorgaans eenvoudiger te plaatsen omdat er geen waterleidingen naar nieuwe radiatoren of vloerverwarming nodig zijn. De binnenunits moeten wel op de juiste plekken hangen. Een open woonkamer met aangrenzende keuken is gemakkelijker te verwarmen dan een woning met veel afgesloten kamers.

Een lucht-wateroplossing past beter bij huishoudens die hun bestaande verwarmingslogica willen behouden. Vloerverwarming en lagetemperatuurradiatoren blijven dan de warmte verdelen, terwijl de warmtepomp het water verwarmt. De installatie is meestal ingrijpender, maar het resultaat sluit beter aan op woningen waar centrale verwarming in iedere ruimte belangrijk blijft. Meer achtergrond over de andere techniek staat op de pagina over een lucht-water warmtepomp.

De juiste keuze draait daarom niet alleen om aanschaf en snelheid. Lucht-lucht is logisch voor een goed geïsoleerde woning met een open indeling en bewoners die verwarming via lucht comfortabel vinden. Lucht-water is logischer wanneer radiatoren, vloerverwarming, meerdere gesloten kamers of warm tapwater centraal moeten blijven staan.

Hoofdverwarming met lucht begint bij de gebouwschil. Elke watt warmte die via dak, gevel, vloer, glas en kieren verdwijnt, moet de warmtepomp opnieuw leveren. Hoe groter het verlies, hoe hoger het benodigde vermogen en hoe groter de kans dat bewoners bij koud weer comfortklachten ervaren.

Als praktische beoordelingspunten worden vaak de volgende isolatiewaarden gebruikt:

De technische informatie van RVO benadrukt dat lucht-luchtsystemen in de praktijk vooral passen bij kleinere, goed geïsoleerde woningen. In grotere of minder goed geïsoleerde woningen kunnen de warmteverliezen tijdens koude buitentemperaturen sneller oplopen dan de luchtunits kunnen compenseren. De RVO-specificatie voor lucht-luchtwarmtepompen beschrijft waarom woningkwaliteit, warmteverdeling en prestaties bij lage temperaturen samen moeten worden bekeken.

Een installateur kijkt naar het oppervlak, bouwjaar, isolatieniveau, glasoppervlak, woningtype en gewenste binnentemperatuur. Als grove oriëntatie wordt voor goed geïsoleerde woningen soms gerekend met 50 tot 70 W per m², terwijl oudere panden eerder rond 80 tot 100 W per m² kunnen uitkomen. Deze richtwaarden zijn geen definitieve warmteverliesberekening.

Een tabel maakt de eerste inschatting overzichtelijk:

Een voorbeeld uit de praktijk laat zien waarom capaciteit niet alleen aan het vloeroppervlak kan worden gekoppeld. Een tussenwoning uit 1995 met 120 m² kan bij een warmtebehoefte van 70 W/m² ongeveer 8,4 kW nodig hebben. Een moderne lucht-luchtwarmtepomp moet die vraag ook bij een koude ontwerpconditie kunnen afdekken. De genoemde richtwaarden zijn een oriëntatie, geen bewijs dat een specifiek toestel dit vermogen bij -10°C volledig levert.

Wie isolatie overslaat en alleen naar het nominale vermogen kijkt, loopt risico op een woning die snel afkoelt zodra het systeem minder efficiënt werkt. Een te hoge stroomrekening en koude kamers achter gesloten deuren zijn dan geen installatieprobleem alleen, maar een gevolg van de totale warmtevraag.

Bij zacht winterweer levert een lucht-lucht warmtepomp doorgaans gemakkelijker warmte. Rond +5°C bevat de buitenlucht meer bruikbare energie en hoeft de compressor minder hard te werken. Daalt de temperatuur richting -10°C, dan neemt die bron af. Het rendement en soms ook het maximale verwarmingsvermogen dalen dan mee. Of het systeem hoofdverwarming blijft, hangt daarom af van de woning én van wat het toestel bij kou werkelijk kan leveren.

Een invertercompressor beperkt schommelingen door het vermogen voortdurend op de warmtevraag af te stemmen. Tijdens een ontdooicyclus draait de buitenunit tijdelijk anders om ijs van de warmtewisselaar te verwijderen. Dat voorkomt dat de luchtstroom blokkeert, maar kan kort minder warmte in de woning brengen. In een goed geïsoleerde woning is zo'n korte onderbreking meestal gemakkelijker op te vangen dan in een woning met veel warmteverlies.

Voor zakelijke toepassingen gebruikt RVO een prestatiebenchmark. Een elektrisch aangedreven lucht-luchtwarmtepomp met een nominaal thermisch vermogen van meer dan 12 kW valt binnen de genoemde regeling alleen onder de eis bij een SCOP van minimaal 4,0, gemeten volgens NEN-EN 14825:2022. Die voorwaarde staat in de Milieulijst van RVO. SCOP is een seizoenswaarde, niet het rendement of vermogen op één koude dag. Lees ook de uitleg over COP en SCOP.

De SCOP helpt toestellen vergelijken, maar voorspelt geen persoonlijk verbruik. Deel de jaarlijkse warmtevraag door de SCOP voor een ruwe indicatie van het elektriciteitsgebruik. Woningtype, buitentemperatuur, ingestelde temperatuur en eventuele andere warmtebronnen beïnvloeden de uitkomst.

Een lage SCOP maakt een toestel niet automatisch ongeschikt, maar laat minder ruimte over bij kou. Ook dimensionering en luchtverdeling bepalen of hoofdverwarming in de praktijk werkt. De RVO-informatie over de prestatie-eis laat zien waarom alleen naar piekvermogen kijken onvoldoende is.

Een goede installatie begint met de route tussen buitenunit en binnenunit. De buitenunit komt aan een gevel, op een balkonconstructie of op een grondbevestiging. Daarna maakt de monteur een leidingdoorvoer door de muur voor koudemiddelleidingen, condensafvoer en bekabeling. De elektrische aansluiting vraagt een veilige uitvoering en kan, afhankelijk van de installatie, een eigen groep in de meterkast nodig hebben.

De binnenunit bepaalt vervolgens hoe de warmte zich door de ruimte verspreidt. Een wandmodel is compact en reageert snel. Een vloermodel kan prettig zijn wanneer een lage uitblaas gewenst is. Een plafondcassette verdeelt lucht meer rondom, terwijl een kanaalmodel uit het zicht kan worden weggewerkt en via luchtroosters meerdere zones bedient.

Geluidsniveau, luchtstroom en bediening verdienen net zoveel aandacht als het uiterlijk. In de aangeleverde productspecificatie wordt een geluidsproductie van 19 tot 45 dB(A) op 1 meter afstand genoemd. De ervaren hinder hangt af van de ventilatorstand, de positie ten opzichte van een zitplaats en de akoestiek van de kamer. Een binnenunit boven een bank kan storender zijn dan hetzelfde model aan een rustige wand.

Verticale uitblaas en een lage ventilatorstand kunnen de luchtverplaatsing aangenamer maken. Een aparte regeling per kamer voorkomt dat één warme woonkamer automatisch als bewijs geldt dat slaapkamers ook voldoende verwarmd worden. Wifi-bediening kan helpen om temperatuur en gebruikspatronen te beheren, maar vervangt geen goede plaatsing.

Vloerverwarming werkt niet op de warme lucht van dit systeem. Bestaande radiatoren krijgen evenmin warmte aangevoerd. Wie radiatoren in gebruik wil houden, heeft een andere warmtebron nodig, bijvoorbeeld een hybride opstelling of aanvullende elektrische verwarming. Dat maakt de keuze voor een lucht-lucht warmtepomp als hoofdverwarming vooral geschikt voor woningen waarin bewoners bewust kiezen voor directe luchtverwarming. Achtergrond over het geluidsaspect staat in de uitleg over warmtepompgeluid.

Een lucht-lucht warmtepomp past het best bij een woning waarin warmteverlies beperkt blijft en lucht zich gemakkelijk door de leefruimtes kan verspreiden. Als eerste oriëntatie kunnen bouwjaar of renovatieniveau, isolatie, beglazing en gebruikspatroon worden bekeken. Een woning gebouwd of grondig gerenoveerd vanaf circa 2000, met Rc-waarden rond 3,5 of hoger voor vloer, gevel en dak, HR++- of driedubbel glas en een geschat gasverbruik onder circa 1.500 m³ per jaar heeft een gunstiger uitgangspositie. Deze kenmerken zijn geen garantie, maar ze helpen om ongeschikte situaties sneller te herkennen.

Een gezin dat overdag en ’s avonds regelmatig aanwezig is, kan de warmtepomp gelijkmatig laten werken. Dat past beter dan een patroon waarbij de woning telkens volledig afkoelt en in korte tijd moet opwarmen. Een systeem werkt efficiënter wanneer bewoners een constante temperatuur accepteren en de ventilator langere tijd op een lage stand laten draaien.

Ook de plattegrond bepaalt de haalbaarheid. Een open benedenverdieping met één centrale binnenunit is eenvoudiger dan een woning met meerdere gesloten kamers, een koude hal en een badkamer die ver van de warmtebron ligt. Voor iedere ruimte die structureel warm moet worden, is een passende luchtverdeling of een eigen binnenunit nodig.

Een lucht-water- of hybride oplossing ligt meer voor de hand bij grote vrijstaande woningen, huizen met radiatoren die op hoge temperatuur nodig zijn en huishoudens die de bestaande cv-ketel voorlopig willen behouden. Ook bewoners die overal dezelfde stille, gelijkmatige warmte verwachten zonder zichtbare luchtstroom kunnen beter een ander afgiftesysteem onderzoeken.

TNO onderzocht Nederlandse huishoudens met een vaste airco en rapporteerde dat 85% de airco gebruikt om te verwarmen. Van deze verwarmende huishoudens gebruikt 32% de airco als hoofdverwarming in de woonkamer. Die bevindingen staan in het TNO-rapport over airco's en verwarmingsgebruik. Het CBS meldde eerder dat begin 2023 40% van de huishoudens met een airco aangaf die ook voor verwarming te gebruiken. De cijfers laten zien dat de praktijk verder gaat dan alleen incidentele bijverwarming, maar ze bewijzen niet dat iedere woning geschikt is.

Een lucht-lucht warmtepomp als hoofdverwarming kan goed werken in een compacte, goed geïsoleerde woning met een passende indeling en een gelijkmatig gebruikspatroon. De oplossing wordt minder vanzelfsprekend zodra warmteverliezen, gesloten ruimtes of hoge comforteisen toenemen. Een warmteverliesberekening en een ontwerp per ruimte geven daarom meer zekerheid dan alleen het vergelijken van toestelvermogen.

Solar Fast Nederland adviseert over warmtepompen, vaste airco's en andere energieoplossingen en verzorgt installatie, uitleg, onderhoud en prestatiecontrole voor particuliere woningeigenaren. Bezoekers kunnen de woningcondities en gewenste toepassing laten beoordelen via Solar Fast Nederland, zodat duidelijk wordt of lucht-lucht hoofdverwarming, hybride verwarming of een andere oplossing passend is.